Rawtmalan Ninggam Ningnan De
Hkrumra Pandang / February 05, 2007

Anhte Jinghpaw Wunpawng amyu sha ni a labau hta tinang amyu sha hpe dip up sha wa ai Myen gumshem hpyen hpe rawtmalan wa ai ninggam lahkawng hta rai saga ai ngu tsun mai ga ai.

Shawng ningnan na rawtmalan hpe Lahpai Naw Seng woi awn ai Pawngyawng National Defence Force, PNDF, ngu n’na rawtamalan hpang wa sa ga ai. No 2 lang na hpe gaw Lahtaw Zau Seng ningshawng ai Wunpawng Mungdan Shanglawt Hpung, KIO, hku n’na rawtmalan wa ai gaw ya dai ni du hkra rai nga ai. N’dai Myen gum shem hpyen hpe gasat gum lang rawtmalan wa ai gaw awng dang ai lam tup hkrak n lu shi ai raitim, hpaji la hpa, sharin la  hpa, matut n’na mung masa ninggam sharawt let galaw ra ai lam ni law law rai wa ai hpe maram lu ai.

1948 ning Myen mung shanglawt lu ai hpang U Nu a atsuya gaw munghpawm up hkang tara hpe n shawp ai hku jai lang n’na, Myen sai kaba ai ladat hte Myen n re ai amyu kaji ni hpe uphkang wa ai majaw Myen mung hta amyu sha shagu ngu na daram rawtmalan hpang wa sai rai nga ai. Maga mi hku tsun ga nga yang dai aten kaw n’na anhte Jinghpaw wunpawng myu sha hte mung daw gaw Myen gum shem hpyen a lata de hkrat sum mat wa sai rai nga ai. Ya aten du hkra rai yang shaning 59 pi rai mat wa sai.

Myen uphkang atsuya ni a Myen sai kaba ladat lang n’na n tara ai hku magra dip up sha hpang wa ai majaw; 1949 ning November shata 15 ya hta Du kaba Lahpai Naw Seng woi awng ai No.1 Jinghpaw Hpyen Dap (1st Kachin Rifle) dai ten na munghpawm myen mung a makawp maga hpyen dap rai nga ai, hpyen hpung ni gaw, Pawngyawng National Defence Force, PNDF, ngu galai shamying la kau let Myen gum shem hpyen hpe gasat gum lang hpang wa sai.

Du kaba Naw Seng woi awng ai Pawngyawng National Defence Force a yaw shada ai lam gaw Jinghpaw Wunpawng amyu sha ni Myen gum shem sai kaba ladat hte dip up sha ai kaw n’na lawt hkra gasat n’na awng dawm shanglawt lu ai gum rawng gum tsa mung dan gaw gap na ngu ai rai nga malu ai. Du kaba Naw Seng gaw No.2 Mung kan majan(World War II) hta e Britisha hpyen hpung hta e mung gasat gala hta mana maja magrau grang ai majaw, Bristisha sha hpyen hpung kaw n’na ( Burma Gallantry Medal Award) ngu ai magrau grang kum hpa hpe shagrau hkam la lu yu ai myu tsaw rawtmalan ningbaw kaba rai nga ai.1949 ning Myen gum shem hpyen  ni hpe laja lana gasat anut hpang wa ai ten Pyinmana n’bungli pa na n'bungli ni hpe Mya Myo du hkra magra gawt mat wa n’na, myo hpe tsing la ngut ai hpang Mandalay hpe bai tsing la na matu wang tawn da  lu ai du hkra gasat kala ram ai Jinghpaw share shagan ning hkring kaba rai nga ai. 

Raitim rawtmalan padang n du lu mat sai. Hpa majaw ngu ai ngu yang U Nu a Myen atsuya Du kaba Lahpai Naw Seng hte hpung ni hpe shamyit kau na matu dai ten na Jinghpaw salang rai nga ai Sama Duw Sin Wa Naw hpe ra ai daram ja gum hpraw latup jaw, daru aya dang jaw di n’na amyu sha shadat sat shamyit hkat na ladat gin shalat dat ya manu ai. U Nu a matsun hte  maren Du kaba Lahpai Naw Seng  hte hpung ni hpe gasat shamyit hpang wa masai, dai hpe  Du kaba Naw Seng hte hpung ni gaw amyu sha shada she sat hkat wa ra mat wa na masa pru wa ai majaw miwa mung de koi yen kau ya mat wa manu ai. Dai majaw No.1 lang anhte amyu sha ni a Myen gum shem hpe gasat ai rawtmalan padang n du mat sai. 

Myen uphkang atsuya gaw Jinghpaw amyu sha hte mung daw hpe magra zingla kau na pandung hte maren Jinghpaw mayu sha ni hpe grau grau n’na n tara ai hku lai amyu myu hte dip up sha mat wa sai rai nga ai. Dai majaw amyu tsaw jawng ma ni hte ramma n’kau mi gaw, 1950 ning  jan kaw n’na num daw (2) ngu na Myen gum shem hpyen hpe kalang bai gasat gum lau na matu Sanit Majan hpe hpaw hpang n’na mung masa masa shamu shamawt hpang wa masai rai nga ai.

Num daw 2 ngu na Myen gum shem hpyen hpe hkyak hkyak gasat gum lang hpang dat ai lam ni gaw, 1956 December shta hta, dai ten na Myen gum shem hkring mang daju U Nu wa e Jinghpaw mung daw na Hpi Maw, Gawlang hte Gam Hpang ngu ai mile 50 grup dam kaba ai lamu ga ni hpe Miwa mung de jaw ya kau ai lam hte 1961 ning hta Myen munghpawm mungdan hpe Buddha makam masham mung dan shabyin shatai dat ai mabyin ni a majaw rai nga ai.

N’dai gin lam kaba (2) a majaw 1961 ning February 5 ya hta Kahin Independence Organization, KIO, Jinghpaw Wunpawng Shanglawt Hpung ngu ai hpaw ninghtan dat let Myen gum shem hpe gasat ning hkap rawtmalan hpang wa sai. KIO a yaw shada ai lam mung myen gum shem hpyen ni dip up sha nga ai kata na awm dawm shanglawt lu hkra laknak hte gasat di la n’na gum rawng gum tsa democracy up hkang lam lu hkra ngu ai rai nga ai. Raitim, 1994 ning Febuary 24 hta gasat ning hkap ai lam dawm kau masai rai nga ai nga ai. Gasat ai lam dawm kau n’na tinang a ahkaw ahkang hpe man hkrum bawng ban la na ngu ai yaw shada ai lam de bai rai mat wa sai.

33 ning tup Myen gum shem gasat gum lang rawtmalan hkrum lam hta Jinghpaw Wunpawng mung shawa  kaji kaba law law gaw ngut ai maga kaw tsap let du-daw, sai-hkaw hkam let lai amyu myu hku n’na awm dawm shanglawt lu na matu shang lawm gun hpai, madi shadaw lai wa saga ai.

KIO hte myen gum shem gap hkat jahkring kau ai 1994 ning Febuary shata 24 kawn ya ten du hkra rai yang (13) jan rai nga ai. KIO zawn kaga Wunpawng gap hkat jahkring hpung ni rai nga ai New Democratic Army-Kachin, NDA-K, hte Kachin Defense Army, KDA, hpung ni a mung masa lam, hpyen masa lam shamu shamawt ai mung tsim mat sai hpe mu lu ai. Tinang a hkaw ahkang hpe man hkrum bawng ban la na ngu ai masing mung 13 ning jan wa tim lak lai ai mung masa mahtai mi n pru lu shi nga malu ai.

Myen gum shem hpyen wa gaw moi U Nu wa jahkrat kau da ya ai masing hte maren,  Jinghpaw Wunpawng myu sha ni hpe Myen sai kaba ladat hte matut manoi shamyit kau na hte mung daw hpe zing madu la kau na  masing hpe gaw awng dang lam lu la hkra  galaw sa wa ding yang sha arai nga ma ai.

Ya ten e Jinghpaw Wunpawng myu sha ni a n’tsa mung masa shamu shamawt pat shing dang kau ya ai, hpyen masa lam shamu n mai wa hkra shagrip kau wa ai, n’hprang arai hte sut masa lam hta tek jum kau ai, lamu ga ni hpe n tara ai hku magra zing madu la kau ma wa ai, makam masham lam shamu shamawt ai hpe shagyip shagyeng kau ya ai, tinang a amyu sha laika hpe sharin la na pat hkum da ai, myen hpyen dap ni matu manu n jaw ai bungli ni hpe majoi galaw shangun ai, buga mare masha ni hpe mara kata magara abyen re ai lam ni hpe galaw nga ding rai nga ma ai.

N’dai zawn mung masha ni hpe zingri sha nga ai lam hpe KIO, NDA-K hte KDA uhpung ni hku n’na mung shawa maga tsap let shang shaga lawm ai lam n nga, ning hkap lawm ai lam n nga, makawp maga jaw ai lam n nga ai gaw mau hpa kaba rai nga ai. Mung chying sha ni hpe mung masa hkum galaw, hkum shanglawm ngu n’na pat shingdan ai lam ni hpe gaw mu lu nga ai. Bai n’na KIO ginjaw salang langai tsun ai hta ‘Myen hpe hkum dinglun mu’ ngu tsun shaga ai lam hpe na lu ga ai. N’dai lam hpe san hpa lam nga ai gaw, Myen gum shem wa dip up sha nga ai kata na lawt lu na hpe n ra sharawng ai majaw rai kun? Mung masa shamu shamawt jang mahkawng da ai sut gan ni tat sum mat ma na tsang n’na kun? Shing nrai hpa majaw kun ngu san hpa nga wa ai.

Dai ni Myen gum shem a tsep kawp n tara ai hku n’na dip up sha taw nga ai hpe anhte mung masha ni hku n’na azim sha matut hkam mana sha nga na ga ai kun? Mung chying sha ni mung KIO, NDA-K hte KDA ni sha galaw na hpe kam mat saga ai kun? Mung shawa ni lawt lam lu na matu mung masha hkum shagu shang lawm na lit nga ga ai. Mung masa galaw ra saga ai, mung masa shamu shamawt ai hta shang lawm ai sha, mung dan lu na lam n nga ai. Mung masa lam hta myi hpaw ra saga ai. Dai majaw prat ningnan amyu sha ni hku n’na sung sung myit mang let n ngut shakre shi ai rawtmalan hkrun lam hpe asak matut na matu myit mang ningnan, ladat ningnan ni hte num daw 3 rawt malan hpe myu sha yawng lahkrip ra ra hte bai rawt sa ra sai rai.

Lahta na ningmu ni gaw Hkrumra Padang a mu mada ai lam ni rai n’na, The Kachin Post a n re ai ga ai. Hkrumra Pandang gaw Buga kata hta shamu shamawt nga ai prat ningnan ramma langai rai nga ai.