Mung Masa Lawm ai Hpun Hpaga
January 28, 2006

Myitkyina Jawngma

Jinghpaw mung na manu dan ai Hpun ni hpe Miwa mung de shalai dut sha ai lam hte seng n’na, Global Witness ngu ai n’hprang sut rai hte matut manoi nga ai mang hkang ni hpe sawk sagawn nga ai hpung hku n’na, Hpaga hta shanglawm nga ai ni yawng hpe jahkring na matu aja awa tsun shaga wa ai gaw mung masa grai lawm ai hpe mu lu ai.

Laning mi hta US $ wan 250 manu nga ai Jinghpaw mung na hpun ni hpe Miwa mung de dut shalai nga ai lam, hte Myen mung na Maisak hte manu dan ai Hpun tsa hta shadang 95 gaw tara n shang ai lam hku n’na shalai ai re lam January 24 ya Thai mung Bangkok kaw galaw ai Press Conference hta n’dau wa sai. Global Witness gaw Jinghpaw mung na Hpun ni hpe Miwa mung de shalai dut ai lam hte seng n’na 2003 hte 2005 hta Munghtawn Laika (Report) ni ka shapraw sai rai nga ai.

Global Witness gaw, Jinghpaw mung na manu mana re ai Hpun ni hpe Miwa mung de dut shalai ai marang e Jinghpaw mung manudan ai n’hprang maling ni htenza mat-mat wa na hte de a majaw byin wa na makau grupyin tsinyam ni hpe buga mare masha ni hkam sha ra na hpe tsang ya ai nga ai. Grau n’na Miwa Gumsan atsuya hpe Jinghpaw mung na Hpun ni n mari lang na aja awa shdut nga ai rai nga ai. Dai sha n nga, Global Witness a sha-ip masing ngu mai tsun ai langai gaw, n’dai zawn Munghtawn Laika shapraw let, Mungkan hta mung masa, hpyen masa hte hpaga lam ni hta n’gun jat wa nga ai Miwa Gumsan mung a mung masa shari hpe jahpoi mayu ai majaw mung rai nga ai.

Miwa Gumsan mung hku na gaw, manu hpa-hpa hte lu mai ai Hpun ni hpe Myen mung kaw na sha n nga mungkan ting na mari lang nga ai re. 1998 ning Miwa mung kata kaw Hpun kran n mai mat ai kawn, Russia, Sinpraw Dingda Asia mung dan ni hte Africa mungdan n’kau na Hpun ni hpe Miwa mari lang wa nga ai rai nga ai. Grau n’na Myen mung gaw Miwa hte lamu ga jarit matut nga ai re majaw manu dan ai Hpun ni hpe manu grai hkaymsa ai hte lu la ai rai nga ai.

Dai hta Myen Hpyen Atsuya gaw Jinghpaw-Miwa ga jarit hku htaw shalai ai Hpun ni hpe tara n shang ai hku dut kau ai Hpun ni re ngu masat ma ai. Gara hku raitim, Miwa a matu gaw Jinghpaw mung na Hpun ni hpe Yangon de shalai n’na, Sanhpaw hku Miwa mung de shalai na daw, grau ni ai ga jarit hku htaw shalai ai gaw bungli grau masan sa ai rai n’na, grau akyu amyat lu mai ai rai nga ai.

Raitim, Hpun hpe ga jarit hku shalai dut yang Myen Hpyne Atsuya a matu tara shang, shang gum hpraw nau n lu ai majaw 2005 ning htum wa ai ten kawn pat rim ai lam ni galaw wa sai. Laning mi hta Hpng ton 100,000 gaw tara n shang ai lam ni hku n’na dut shalai nga ai ngu Myen Hpyen Atusya a tara shang jahpang ni hku chye lu ai. Dai re majaw n’dai January shata praw hta Myen Hpyen Atsuya hku n’na tara n shang ai hku Hpun shalai dut nga ai lam hpe pat shingdang sa na lam n’dau wa ai. N’dai lam hte seng n’na mung Miwa Gunsan mung na seng ang ai uphkang Du ni hte jahkrup sai lam mung chye lu ai.

Grau n’na, 2005 ning December shata Jinghpaw mung de Myen Hpyen Du Daju Than Shwe sa du ngut ai hpang Jinghpaw mung kata na Hpun Miwa mung de shalai dut ai lam hpe laja lana pat shing hpang wa sai nga ai. N’dai masing hta Myen Hpyen Du ni hte ni nawn ai Company langai hta lai n’na kaga Company ni Hpun kran na ahkang (Permit) n lu mat sai hte Hpun lagu kran nga ai ni hpe mu yang gap sat na amying jaw da sai rai nga ai. Maning na December shata laman hta Wunpawng Mungdan Shanglawt Hpung, KIO, a Hpun Lawk kaw bungli galaw nga Miwa marai 6 hpe Myen Hpyen Dap kawn gap sat kau ai majaw, Yunnan uphkang Du ni myit n pyaw ai lam byin pru wa sai.

Myen ni hku n’na ya hte laman Hpun dut shalai ai lam hpe aja awa pat shingdang wa ai lam ni gaw, Myen Hpyen Atsuya a hta la pyi n mai wa sai shanhte mung masa shari sadang hpe n’hprang sut rai ni hpe makawp maga nga ai ngu n’na mungkan lapran hta bai sharawt la mayu ai lam, KIO a Hpun hpaga kawn lu nga ai shang gum hpraw ni hpe pat kau mayu ai sha n ga, Hpun lagu shalai ai ni hpe rim na ngu jahpai let KIO uphkang ai shara hkan Myen Hpyen Dap shara la hpang wa na masing ni a majaw galaw ai rai nga ai.

Ninggawn masing chyawm gaw, Jinghpaw mung kata nga gap hkat jahkring hpung ni rai nga ai KIO hte New Democratic Army-Kachin, NDA-K, ni a shang gumhpraw sai lam ni hpe pat kau ya n’na, dai hpung ni hpe shamyit kau na matu rai nga ai.

Ya ten hta KIO hte NDA-K hku n’na mung buga na Hpun sha n kran dut yang, kaga kaw na shang gumhpraw lu na yak ai hpe mu lu ai. Dai hpe chye ai KIO gaw Global Witness hku n’na mungkan ting chye hkra kade mi marawn ngatim, Miwa mung de Hpung htaw shalai ai lam bai hpang wa sai hpe na chye lu ga. Maga myi hku na bai yu yang, KIO n’dai hku galaw ai lam gaw tinang a uphkang ginra hkan Myen Hpyen Dap a jahkrat da ai tara hpe masat masa n jaw mayu ai, ning hkap ai ga mung rai nga ai. Grau n’na, Hpun Hpaga a majaw Buga jut shagu hta Myen Hpyen Dap shara la wa ai hpe maga myi hku n’na matai htang ai mung mai byin ai.

Kaja wa nga yang Jinghpaw mung na Hpun Miwa mung de shalai dut ai lam gaw Myen Hpyen Dap a matu shang gumhpraw tsawm ra lu ai hpaga langai rai nga ai. Raitim, Myen Hpyen Atsuya gaw KIO zawn gap hkat jahkring hpung ni hpe lak nak jahkrat shamyit kau na maga de grau shanang wa nga ai re majaw, Miwa mung de Hpun htaw shalai ai hpe grau n’na pat shingdang wa na re ai hpe mu ai. KIO mung lam amyu myu hku matut n’na Miwa mung de Hpun shalai nga lu na raitim, Jinghpaw mung na Hpun ma ai ten hta hpa galaw na ngu ai hpe masing jahkrat da ra na gaw ahkyak nga ai.