Galai Shai Ra Wa ai Mung Masa Policy
February 26, 2005

Labya Naw Tawng

Mungkan majan II ngut ai hpang American hte Russia mungdan yan a Simsa Katsi majan mung galai shai mat sai rai n’na , sut masa maden ta tut ladat hpe shawng lam a pangdung majan shatai nga sai re . 2001 ning September 11 ya hta Ammerica mung New York mare na World Trade Centre hpe Muslim Ladu Shalai ni n’bung li hte shang adawt kapawt kau ai mabyin a hpang mungkan mungdan shagu a mung masa, sut masa hte kaga lam amyu myu ni galai shai mat wa nga sai.

Asia dan hta Miwa gaw shi a mungdan rawt jat kunghpan sa wa ai hta mahta n’na , shi a gung rai ni hpe, makau grup yin mungdan hte Europe, Africa, South America dan hkan e dam lada ai hku gat lawk kaba hpaw let hpaga ga nga sai. 2001 ning September 11 a hpang de Miwa Gumsan mungdan a sut masa, mung masa maden jat wa nga ai hpe grau asan sha mu lu ga ai. Sinna dan de na ni mung Miwa Communist mungdan kata hta e shan hte a gat lawk kaba hpe sa hpaw tawn nga ma ai. N’dai zawn Communist Miwa mungdan kata de Sinna mungdan ni, law malawng gat lawk ginra shatai mat wa ai lam gaw hpa majaw kun? Sut masa langai a majaw sha kun? ngu ai hpe atsaw sha myit yu shara hpa rai nga ai.

Hpa majaw ngu ai hpe myit a lun yu yang mahtai amyu myu pru wa na re. Raitim mai byin ai, ni kahtep ai mahtai langai hpe maram yu ga nga yang, Arab Muslium mungdan ni hte Sinna Christain mungdan ni a lapran na madin bunghku n jaw mat hkraw ai a majaw lahkawng maga machyi hkrum ai gaw ya dai ni du hkra rai nga ai.

Arab Muslium Mungdan a hpyen man majing ngu na gaw American hte Sinna Mungdan n’kau ni rai nga ma ai. Shing re a majaw American hte Sinna Mungdan ni a n’tsa shaning shagu, shata shagu ngu na daram Arab Muslium ni a lagu gyam sat-nat (terrorism) galaw ai lam gaw hkring mat ai lam n nga ai sha, manghkang shabyin ai lam gaw grau she law wa nga ai. Dai lam ni gaw Arab Mungdan ni hte American Mungdan ni a moi kaw na byin yu hkrat wa ai mabyin ni hte ya yang na sut masa, mung masa, makam masham masa re ni a kata na shada laisat laisa, galaw tsun shaga yu jasat hkat ai lam ni hpe htingram htingrat yak la ai majaw byin paw pru wa ai mayak manghkang ni rai nga ai. Shing re ni a majaw Sinna Mungdan ni gaw, shanhte a gat lawk kaba hpe Sinpraw Communist Miwa Mungdan kata de gat lawk sut masa, Mung masa ni hpe myiman shayawng bang mat wa nga sai.

Shing re mabyin ni hpe maram yu ga nga yang, Arab Muslium Mungdan ni a myit masa majan a hpyen man hpe American hte Sinna Mungdan ni gaw Asia Miwa Communist Mungdan kata de htawt sit kau dat ai hte bung nga ai.

Ya yang Miwa Mungdan gaw Sut masa kaba hpe chyinghka kaba hpaw n’na Democracy lai ladat hku kauchyen lang let shakut hkawm sa nga ai hpe ta tut mu nga sai re. Mung masa lam yan hta mung shading sharai wa nga sai hpe mu mada nga sai. Hpring tup Democracy lai ladat hpe grai n lu lang shi ai raitim, de a maga de hkawm sa shakut nga sai re hpe maram lu ai. Miwa Mungdan a Mung masa ni rawt jat kunghpan chye chyang sa wa ai hta hkan n’na Mungdan Atsuya mung, Mung masa Policy uphkang lai ladat hpe shaning shagu shading sharai sa wa nga ai.

Shingrai Mungkan mungdan shagu ni a Mung masa lam yan amyu myu galai shai nga ai hpe shen dinglik yu ga nga yang, Arab Muslium Mungdan ni a dinghku kata hta mung sharai la ra sai ngu mu mada wa ai lam nga ai. Hpa majaw nga yang Arab Muslium Mungdan ni hta law malawng wa shinggyim lailen ahkaw ahkang ngu ai hpe nau wa manu shadan ai lam n nga ai sha, n gawn n sawn di kau ai hpe mu lu nga ai. La ma na shading sharai ai lam lanyan gaungwi nga ai, shing n rai, myit ja nga ai rai yang, shi a tai hpyen gaw American sha n rai ai sha Miwa Mungdan mung mai byin lawm mat na rai nga ai. Hpa majaw ngu ai hpe myit yu yang, Miwa a gat lawk Sut masa gaw Arab Muslium Mungdan ni de myiman yawng nga ai majaw re. Ga shadawn tatut byin nga ai masa langai hpe yu ga nga yang, Miwa lit la let 2004 ning kawn galaw hpang wa sai Myitkyina-Tengchong lam, Man Maw- Zhangfeng lam ni sha n ga India mung de matut na Ledo lam hpe mung galaw nga sai re.

Dai zawn re ai mabyin ni hpe dinglik yu yang American Europe, Miwa hte Arab Muslium Mungdan ni a gagat shingjawng poi gaw du wa na ten shaning law law ni hta, gara wa mahtang gaw hpang hkrat taw nga n’na, gara wa mahtang she Globle Villege kaw Mung masa lam hta bungpre wa na ngu ai hpe azi yu la nga ga.

Myen Munghpawm Mungdan a Masa

1948 ning hta Shanglawt lu ai Myen Munghpawm Mungdan gaw shanglawt lu ngut ai hpang shaning kawn Hkringmang Daju U Nu a mung masa uphkang policy ladat n jaw ai majaw Communist Party of Burma, Sam rawtmalan hpung, Kayin rawtmalan hpung, Wunpawng Myusha ni a rawtmalan hpung ngu n’na rawtmalan amyu myu paw pru wa ai gaw dai ni du hkra dinghku majan byin nga ai re. Dai ni yawng hkra hte gaw pawng hpawm jawm rawtmalan ai lam ai sha, kadai mung kadai chye ai hku kaga ga myu laking, mung masa hpung ngu n¡¯na shamu shamawt let, hpang jahtum gaw, shada da laknak hpai n¡¯na tai hpyen hte gap nat sat hkat ai kaw du hkra, shaning tsawmra wa mi adawt hkat lai wa sai. Lahkawng maga machyi hkrum ai rai nga ai. Kadai mung dang, sum ai lam n nga ai sha 1988 ning hpang daw hta gaw let-hte-let rawtmalan hpung shagu hte Myen Hpyen Atsuya lapran shada htingram la n’na, gap hkat shazim let, mung masa pyinra hta she bai gasat jahta bang mat wa ai gaw ya dai ni du hkra rai nga ai.

Raitim 1988 ning kaw n’na Myen Munghpawm Mungdan a sat lawat gaw, Mung masa lam hku Uphkang ai hkrunlam hpe dawm kau let, hpyen gumshem lai ladat hte she daini du hkra Uphkang mat wa ai rai nga ai. Mung masa Policy Uphkang ai hkrunlam ngu na tsun na matu grai yak mat wa sai re. Raitim mung masa ngu ai ga baw kaba kaw hpyen masa gaw loi li gayau lawm ai lam mu mada wa ai. Dai gaw hpyen tinggyeng gumshem uphkang mung masa ngu na mai tsun lu na kun? Shingre uphkang masa lam a majaw, mung masha ni a mung masa mu mada ai lam hte grai shai mala hka mat wa ai lam rai nga ai.

Myen mung kata hta amyu bawsang shagu kadai mung kade a matu lawt lu na ngu ai ga baw kaba hte, tinang chye ai hku tinang a ladat hte yawng galaw hkawm sa nga ga ai rai tim, awng dang ai lam ga baw ngu ai hte shai mat mat sha arai nga ai. Dai zawn hpa majaw byin ai ngu ai hpe myit alun yu yang, “Nga Uhpung Hka yang Sharaw Gawa” ngu ai zawn, ningmu bung tim galaw ai ladat n jaw ai, woi awn myithkrum kahkyin gumdin ai lam n nga ai hte woi awn ai ningbaw ni mung masa machye machyang ningra ai a majaw rai nga ai.

Maga mi hku yu ga nga yang, tinang gaw hpyen gumshem uphkang Policy lam yan hpe atsawm sha chye n’htawm, tinang ra ai Democracy a lam yan hpe dwi ai kun, hka ai kun, hkup ai kun ngu ai lam hpe pyi n chye ai a majaw rai nga ai. Democracy ngu ai gaw kaja ai lai ladat re ngu ai sha chye n’na ngut ai baw prat n rai mat sai re. Zawn nawn ai hte sha mu bungli n mai ngut ai prat re hpe atsawm sha mu chye ra nga ga ai.

Myen Munghpawm Mungdan gaw Sinpraw maga de Communist Miwa Gunsan Mungdan, Sinna de gaw India, Arab Muslium Gala Mungdan ni pri re kaang kaw Myen Mungdan gaw nga taw ai Mungdan rai nga ai. Mungkan Mungdan ni a shamu shamawt ai hte Gala, Miwa Mungdan hte Europe Mungdan ni a Mung masa shamu shamawt galai shai wa ai a majaw mung Myen mung a sat lawat teng sha galai shai ra mat wa ai kaw du wa na re.Makau grup yin hpe n yu ai sha Mung masa pyinra ntsa hta tinang hkrai tinggyeng gwi gwi sha naw atsap ding yang rai nga yang gaw, Mungkan mung masa n bun laru bung wa ai shaloi, teng sha poi lawm mat wa n’na gara shara de hkrat mat wa ai pyi n chye mat ai kaw du wa mai nga ai. Shi a shingra maka mung dai hku sha mai dawdan ya nga ai re.

Tsaban (21) Mungkan a mung masa pinra ningtsa hta Democracy Mungdan, Communist Mungdan, Arab Muslium Mungdan, Hkawhkam Up Mungdan, Hpyen Gumshem Up Mungdan hte Democracy zawn zawn, Communist zawn zawn ngu n’na lam amyu myu uphkang ai mungdan ni a galai shai nga ai Mung masa hta Democracy shinggyim lailen, ahkaw ahkang hpe manu shadan chye ai mungdan ni gaw lam shagu hta grai rai rawt jat galu kaba kungkyang let Mungkan hpe mawdaw gau ai zawn gau taw nga ma ai. Dai kaw n’kau Mungdan gaw mani mana zawn, ya she rawt jat su hprang wa n’na, n’kau gaw ningsin kata hta pyending wan n lawm ai sha lam hkawm ai wa zawn chyip mak rai n’na naw hkawm sa shakut nga ma ai.

Shing re hta Myen mung mung lawm nga ai kun?, ngu ai hpe dai mungdan kata hta nga ai Mung shawa masha yawng hkra myit sawn sumru hkrang chye ra nga ga ai. Hpa majaw nga yang dai mungdan a mabyin hta hkan n’na galai shai lu na lam gaw ta tut hta dai mungdan kaw na Atsuya magam bungli gunhpai ai ni hte Mung shawa masha tsang shagu na ni nan shakut yang she mai ai majaw re.

Gara Mungdan Atsuya wa mi rai rai tinang a mungdan hpe gara masa hku woi awn uphkang nga ai ngu ai gaw ahkyak madun rai nga ai. Raitim tinang uphkang nga ai masa lam gaw Democracy masa lam rai n’na, tinang ta tut galaw nga ai lam gaw Communist masa lam hku galaw hkawm sa nga ai kun?, shing n rai, Democracy hku kun? Hpyen Gumshem ladat hku kun? Gumchying Gumsa hku kun? hpa baw masa hku rai nga ai kun? Tinang uphkang ai masa lam yan hte ta tut galaw hkawm sa ai lam gaw n’htang chyaw rai nga ga ai kun? ngu ai lam ni hpe sung sung myit yu ra dik rai nga ai.

Mungdan hpe uphkang ai ni, Mung masa lam yan hta mung masha daram hpaji ningmu n nga ai rai yang gaw, dai mungdan gaw gade wa mi sut n’hprang rai law htam nga ai raitim, mung masha ni yak hkak jam jau na lam sha rai nga ai. Mungdan mung masha ni sha hpaji ningmu kaja chye n’na, Mung up ningbaw ni hpaji machye machyang dumhprut ai rai yang gaw manu dan dik ai Ja, Lungseng hpe manam dik ai Wa lawng kata na Wa hkyi hkrai hkrai re kaw kabai bang kau ai hte bung mat nga ai hte Wa manaw kaw Ja kachyi kali ya tim ganaw kau ai hte bung nga ai. Mung up ningbaw ni hpaji machye machyang nga n’na myit dinghpring hpraw san ai rai yang, dai mungdan gaw rawt jat galu kaba danhkung wa na lam gaw Lamu ga lahtum n shut rai nga ai.

Mungdan langai myi hta uphkang woi awn ai ningbaw ni gaw hpaji machyang htauli htaula chye ai raitim myit dingman hpraw san ai lam n nga ai sha, mungdan ting hpe tinggyeng gumshem lai ladat hte uphkang ai rai yang gaw dai mungdan kata hta galoi mung simsa rawt jat wa na lam ngu ai gaw grai yak mat wa na rai nga ai. Gumshem lai ladat sha n ga gara lai ladat hku wa myi uphkang ai raitim, mung masha ni a shinggyim lailen ahkaw ahkang hpe pat shingdang ai rai yang mung dai zawn sha yakhkak jamjau tsinyam hkrum katut na sha rai n’na hpang jahtum galai kau ra wa ai tsang kaw, kade wa myi n kam tim du wa ra na sha rai nga ai.

Mungkan Mungdan shagu a Mung masa shamu shamawt rawt jat galai shai wa ai hta hkan n’na, Mungdan shagu ni a uphkang Policy mung galai shai ra wa nga ai. Hpa majaw nga yang mungdan langai a mung masha ni rawt jat chye chyang sa wa ai hta aten, du hkra ladaw, aprat masa hta hkan n’na, mung masha tsang shagu ni a ra wa ai, ra sharawng ai hta hkan galaw shatsup gunhpai ya ra wa ai ngu yang, uphkang Policy mung gram galai sha ya ra wa nga ai re. Mung masha ni prat ningnan hta rawtjat galai shai nga ai raitim, uphkang ai ningbaw ni hkrang chyasi hku sha rai nga yang gaw hka hpunlum shadu tawn ai di-magap hpe kade dip magap tawn tim hpang jahtum gaw dai magap kata kaw na n’gun hte prut kazawt pru wa ai hka kahtet n’gun a majaw n dang magap mat n’na dai di-magap shinggan de shi hkrai shi htawt sit mat wa na rai nga ai.

Lahta na ningmu ni gaw Labya Naw Tawng a ningmu ni sha rai n’na, The Kachin Post a n rai ga ai. Labya Naw Tawng gaw America mungdan hta hpaji sharing hkaja nga ai Jinghpaw Wunpawng myitsu langai rai nga ai.