KIO hte National Convention
March 30, 2005

Pungga Ja Li

2003 ning February shata praw 5 ya shani Laiza Muk Lum kaw galaw ai rawt malan poi hta Ninbgbaw Kaba Lamung Tu Jai a Ningbaw mungga hpe madat hkam la lu na ahkaw ahkang lu n’ngai. Shi a mungga hkum zup hkra nga yang hkying hkum hku galu galang rai nga ai. Raitim wa shabawng gyit ai lam gaw Mungchying Sha ni hpe tinang a mung masa hkrun lam gaw aten loi mi naw lat la ra sai ngu tsun nga ai.

Hpa majaw nga yang tinang a rawt malan hkrun lam gaw lai wa sai shaning 40 ning jan shachyut ai sat lawat hku sa wa saga ai. Dai ni gaw mungkan mung masa, makau grup yin a mung masa labau leng ni gaw kayin kyi taw ai rai n’na anhte shachyut ai shaloi, shawng de rai wa yu, hpang de bai kayin pru wa yu rai nga sai. Ya mung masa leng shaprai gaw, hpang de hkan kayin nang ai majaw, “ya naw lat yu ga” nga ai lam ang sai.

2002 ning Laiza kaw galaw ai Mungbawng Rapdaw Zuphpawng kaw na, Ningbaw Ningla ni a mungga yawng hpe madat maram yu ai shaloi gaw, shanhte a mungga akri gaw “anhte Wunpawng Sha ni gara hku galaw yang, masa jaw ai, kaga mungkan masha ni e gara hku mu ya nga ai hpe, anhte chye ai raitim, dai hpe anhte galaw yang, ated hku n’na mung, ahkyu hku na mung, anhte hpe garum lu na n tai ai majaw, anhte a matu gara mahtang akyu grau pru na hpe myit ra sai” nga ma ai.

“Ni dik ai wa hte bungli galaw ai gaw, ni dik ai hku akyu hkam sha lawan na lang nga ai” nga ma ai.

Ya hkrun lam hkawm wa yu yang hpyenla hte shawg hkrum na re, dai majaw shawng hkrum ai wa hte bungli galaw, ganawn mazum ai gaw, anhte a matu ni htum ai mahtai tai na re nga, Ningbaw mungga ni hta tsun nga ma ai. N’dai ten hta gaw anhte Wunpawng sha ni a lam sha n nrai, Myen mung, Myen masha ni a sat lawat hpe nan, mung chye na ra saga ai.

BC 339 daram hta Greek hpaji ninghkring Socrates ngu ai wa tsun ai gaw “Know your self” tinang a lam hpe chye ra ai, nga tun ai. Myen mung masha rai saga ai hte maren Myen mung masha a lam shawng chye ra na rai ga ai. Myen Mung gaw 1962 ning kaw n’na 1988 ning du hkra, 26 ning ram mung masa hpung langai sha Ningbaw langai sha hte sha up wa sai.

Dai aten hta, Mung Masha ni gaw ga kaw gumpa taw mat ai, langai mi mung malan lu, malan ngwi ai atsam akyang n shapraw lu ai. 26 ning hpring wa ai shaloi gaw daru magam jum da ai ningbaw wa na party hkrumra zuphpawng kaw “dai ni kaw na gaw party langai masa mtut lang na kun? party law law hpaw na uphkang na kun? matut bawngban mu, ngai chyawm gaw dai ni kaw na mung masa bungli kaw na hkring mat sana” nga n’na New Win wa tsun wa sai.

Dai sha loi, shawng kaw na nga ai party Asuya hte, mung shawa ni gaw, hpung lahkawng garan ma sai. Mung masha ni gaw maw daw lam de pru sa n’na, ningbaw usa wa a party hkum masa hpe madi shadaw ga ai ngu n’na ra madun na malai, ningnbaw usa hpe du gyit sat mu nga, marawn sai. Ningbaw usa wa a ga hkum a majaw, mawdaw lam de yan hkawm lu ai hpe n dum mat ai. Ningbaw usa wa mung shi a ga hta shi si na tai ai majaw, Mung masha ni ra ai lam bai hten mat sai.

Dai shani kaw n’na, mung masha hta hpyen asuya gaw shada prinem ai lam n lu la sai. Lai wa sai kade ning n na yang shada chyena hkat n’na prinem lam tam na matu lahkawng maga na ni tsun wa sai. Mungdan kata na ni prinem lam tam ga nga n’na tsun shakut, galaw shakut nga yang mungdan shinggan na ni gaw hpyen Asuya hpe tsep kawp shayu kau na hku marawn nga sai.

Dai majaw hpyen Atsuya gaw prinem ga nga ai ga hpe n kam mat sai. Raitim, mung masa shamu sha mawt lam kaji kajaw ahkang jaw ai. Mung masa ningbaw ni mung masa hkaw tsun lu ai. Mung masa gawan hkaw tsun hkawm ai shaloi, anhte Myen mung a rawt jat lam lu la na matu hpyen atsuya gaw ra lata poi mung galaw ya sai. Ya mung Mungdan gan ga wa na matu jawng ni, lam ni, mahkrai ni grai galaw nga sai.

Dai zawn rai shajin da ya chyalu kaw anhte mung masha ni gaw alu atsu matut galaw na sha rai nga sai ngu n’na hpyen Asuya ni galaw magang sai daw hpe shawng tsun n’na tinang galaw mayu ai, galaw ra ai daw hpe matut tsun yang grai kaja na wa, hpyen Asuya a gawngkya ai lam sha ganaw tsun hkawm ai majaw, Myen mung a shanglawt lam, ahkaw ahkang lam hkrat sum n’na, mungdan matut machyi taw mat sai. Hpyen du ngu ai ni gaw, shing ra hku nam mazep ai gaw teng ai, raitim, myit masin, salum gaw kaga ni hte maren, shan salum she rawng na ma ai.

Wa Di, Wa Doi, Tsaba, Ah Gu anhte gaw ra lata gaw dang sai, ganing di up na gaw nanhte ta tut galaw nga ai ni nan madun lam marit, nanhte mahkrum madup nga sai ni mung, dawdap madu sha gaw naw tai ya marit, bungli chyawm gaw anhte shakut na ga ai. Prat tup raitim, gumsan tai n’na, dawdap sin ya marit ngu, jahpawt kalang shana de kalang sa du jahkrum rai yang Myen mung gaw simsa mat na ginjang nga ninglen, dumhprut kau sai.

Jaw ang ai hpe sha galaw ai nga yang, machyi ai lam tai sai, Shanglawt Ningbaw ni mung jaw ai hpe chye nga tim akyu rawng ai hpe galaw na ngu ai myit jasat, manang ni hta n rawng ai, n woi lang mat ai. N’dai zawn rai ai mabyin sat lawat ten hta, Wunpawng Ningbaw Ningla ni woi jasat ai lam gaw, anhte a Wunpawng Buga a matu htaphtuk ai hku woi jasat sai ngu mu mada ai.

Myen mung shara shagu shinggyim ahkaw ahkang dumhprut, jahkrit shama hkrum nga ai lam Mungkan shiga hte na lu ai. Teng mung teng na re, raitim, Wunpawng Buga gaw dai ten hta n lawm nga ai. Anhte kaw byin ai mayak gaw shingra a majaw byin ai hte anhte hkrai mai jahtuk la lu na manghkang sha rai nga ai. Ga hpe ginchyum dat ga nga yang, Anhte Ningbaw ni National Convention sa lung ai gaw angawk ai lam n rai, zen ai lam she rai nga ma ai.

Hpa majaw nga yang hpyen tara sa galaw ai n rai, Mungdan a gaw da ai tara sa galaw ai she rai nga ai. Democracy a gaw da ai tara gaw, sharai mat wa lu ai, kalang ta tsep kawp hkum tsup n ra ai, jahkrum shazup la mai ai shada nsen ai myit koi mat jang, jahkrum la lu ai.

National Convention sa lung ai ni shiga dap ni hpe tsun ai ga madat ai shaloi n’kau mi myit ya sai, n’kau mi naw matsing da ya ai nga ai, matsing da ya ai hpe mung hpang e la wa na rai nga ai, ngu n’na na chye lu ai re majaw, akyu jat mai ai hpawng lam gaw myit mada shara nga mali ai ngu hkam la nngai.

Lahta na ga ngau gaw Pungga Ja Li a ningmu ni rai n’na, The Kachin Post a ningmu n rai ga ai. Pungga Ja Li gaw “Kachin Oral Tradition Researcher” langai rai n’na, “Jinghpaw a Hkap La Hkan Sa Shatup ai Lam”, “Lanyi” hte “Jan Ga De Sa Dat Ai Lam” ngu ai laika buk ni hpe ka shalat sai rai nga ai.