Rawtmalan Pandung hte Amyu Sha Yawng a N’tsa Sadi Dung Nga Ga
August 12, 2005

Labya Naw Tawng

Shawng ningnan anhte Jinghpaw Wunpawng amyu sha ni hpe Hpan madu Karai kasang myit mada yaw shatawn n’na hpan da sai amyu ni re ngu hpe shawng myit la yang mai na re ngu lajin dat mayu ai.

Mungkan n’tsa hta na amyu bawsang langai byin tai lu na ahkaw ahkang lu ai ngu ai gaw Karai Kasang a yaw shada ai lam n lawm yang byin mai ai lam nga na n re. Shingre ai lam hpe anhte amyu sha ni yawng shawng chye na tawn da ra nga ga ai. Shingrai yang she anhte amyu sha ni myit mada yaw shatawn shada tawn ai pandung de du wa lu na rai nga ga ai.

Amyu langai, htung hking langai rai n’na grin taw nga sai hpe atsawm n myit, n sawn yu, tinang ra ai hku kam mara me nga shalai yang gaw dai amyu bawsang ni gaw mungkan n’tsa hta nga nga yu sai amyu lakung langai mi re ngu n’na amying sha ngam taw nga n’na, teng sha mat mat na amyu ni tai mat wa na re ngu ai gaw lamu ga lahtum n shut rai nga ai.

Amyu baw sang langai byin taw nga sai hte maren dai amyu sha ni a Htunghking, Laili Laika, A-ga, Lamu Ga ginra, chye mai ai machye machyang hpaji hte dai amyu sha ni a hkum dingdep ahkaw ahkang (shinggyim masha hkum dingdep ahkaw ahkang) zawn re ni gaw Karai jaw da ya ai hte maren tup hkrak nga taw sai lam ni re. Shingre amyu baw sang langai a n’tsa Hpan madu Karai jaw da ya sai hkum dungnum kup tsup re ai ahkaw ahkang hpe amyu, htunghking, makam masham n bung ai amyu langai mi kam mara rai amyu kaba lai lang let n gawn n sawn di dip up, uphkang sha taw nga ai kadai masha, Uhpung Uhpawng, Atsuya mi rai rai hpan madu karai a je yang ai gaw hkrum sha na sha rai nga ai. Dai ni na mungkan hta shingre ai ni a matu teng sha shara n nga, mat mat wa sai lam hpe mung ta tut nan na, mu chye nga sai re.

N’dai zawn byin taw nga ai mungkan pinra n’tsa hta anhte Jinghpaw Wunpawng amyu sha ni mung lai mat wa sai shaning aten law law ni hta , dai aten na masa lam hta hkan n’na tinang a nga ginra ni hta wuhpung uhpawng du magam gumchying gumsa lailen hte uphkang sha nga pra lai wa saga ai. Du magam lai lang n’na ban hte ban nga pra hkrat wa ai kaw, Du magan lai hpe kau da let, ya dai ni gaw rapra, hkungga, prinem ai de du nga sai.

Mungkan majan II ngut ai hpang 1947 Myen mung sha ji nban yawng mungkan a mung masa shamu shamawt ai a majaw English ni kaw n’na awmdawm shanglawt ai lam hpe arau jawm la lu saga ai. Dai zawn Myen hte shanglawt arau jawm la ai gaw Myen amyu kaba ni a n’pu kaw dip up katut hkam sha na matu n re sha, tinang a mung daw amyu sha ni shanu nga ai ginra, mung daw hpe tinang a amyu sha ni nan rapra Democracy lai ladat hte uphkang rawt jat sa wa na lam re ngu she mu mada galaw sa wa ai lam rai n’hten! Raitim Myen a mung masa lam gaw dai hku n rai nga ai. Yu maya yu dat yang gaw “ntsa de gaw prim rai angwi sha si mani let lwi hkrat wa n’na, prim re de a kata de gaw ja la ai hka hpunla kaba hte, shi lwi hkrat ang ai shara ni hkan na nga manga hpabaw hpe mi rai rai n’gun kaba hte htu agre sha kau ai Hkanu kaba rai nga ai.” Dai zawn Myen mung a mung daw shagu na myu kaji ni a hpabaw hpe mi raitim, daizawn htu agre sha galaw bang mat wa ai gaw ya dai ni du hkra rai nga ai.

1948 kaw n’na 1958 du hkra Myen mung a mung masa gaw Democracy lai len lang n’na uphkang sa wa ai rai nga ai, mungdan a gawde tawn da ai tara mung, mungchying sha ni hte grai rai n’na htap htuk nga ai. 1948-1960 ning laman hta, n myit mada ai sha Myen mung a mung masa sat lawat gaw grai shai bang mat wa sai. Myen amyu sha ni hkrai sha, Myen amyu kaba lai lang n’na mung hpawm mungdan ting hpe gumshen hpyen lai ladat hte 1961 kawn tsep kawp magra tek jum dip up gamyet uphkang bang mat wa ai gaw dai ni du hkra rai nga ai hpe yawng chye chyalu rai na sai. Shingre mabyin a majaw anhte Jinghpaw Wunpawng amyu sha ni mung 1961 ning February 5 ya kaw n’na hkrat lawm mat wa ai amyu sha ni a manu dan la ai ahkaw ahkang hpe awndawm bai magra la lu na matu laknak hpai n’na rawtmalan hpang sa wa ai gaw dai ni du hkra rai nga ai. Rawtmalan galaw sa mat wa ai a yaw shatawng shada tawn ai pandung mung myusha ni a hkum dingdep a hkaw ahkang (Shinggyim ahkaw ahkang), htung hking laili laika, amyu ga, makam masham hte tat lawm mat wa ai lamu ga ni hpe tinang a myusha ni a lata de bai lu la hkra ngu ai hte “Awmdawm Shanglawt” ai lam ni lu la hkra ngu ai rai nga ai.

Mung hpawm Myen mungdan a mung masa, hpyen masa lam amyu myu a majaw lai mat wa sai 1950 ning kaw n’na n’dai daw aten rawtmalan hkrun lam n kau hte hta, anhte amyu sha ni shada da Du magam ni hte rawtmalan hpung ni a lapran myit nhkrum ai a majaw lawt kawt lu na lam hta aten ahkaw ahkang kaja ni hpe alang lang tat sum kau mat wa saga ai re. Dai hta sha n ga, n’dai daw de anhte a rawtmalan hpung a kata hta “Awmdawm Shanglawt” lu na lam ga baw hte shai mat wa n’na, amyu sha ni a matu mung masa ga baw kaba hpe shabung la na gaw n myit ai sha shingdu gayin kau da let tsawm htap ai tinggyeng ga baw langai hpe shamying la nhtawm “bau dum bau waw, ga tsun ga law” she rai mat saga ai.

Amyu sha ni yawng a n’tsa gaya n chye, sadi n dung ai ni she rai nga sai. Mung masa myi gale ai she ngu na kun? Mungkan a prat masa she rai sai ngu na kun? Hpabaw hpe she naw jahpai tsun na kun? Hkabra ai gaw n’gun n re ngu ai gaw kam shut shara n nga ai. “Hkashi law law kahkyin zup ai gaw n’gun ja, atsam marai kaba rawng ai hka nu kaba langai hpe byin shangun lu ai” ngu gaw kam shut shara n nga ai. Mung masa rawtmalan hkrun lam mung dai zawn sha rai na re. Mung masa rawtmalan hkrun lam ngu ai gaw hkrit hpa shara n rai nga ai. Raitim, Hkrudu zawn sum num n’na, Lapu zawn zai ladat lang let Hkang Hki zawn n’gun ja, Galang zawn lam shagu hpe n’tsa kaw na atsawm sha mu chye ai ladat ni hte rawtmalan prat hpe hkawm sa ra ga ai. Mung masa rawtmalan hkrun lam ngu ai gaw lak nak hpai ai ni sha shanglawt ai lam hpe galaw ai baw re ngu n myit la ga, mungkan ting hta chyambra nga hkawm nga ai Jinghpaw Wunpawng amyu sha hkum dingdep yawng ting hte seng ai lam re majaw amyu sha yawng hkra hte a lit kaba nan rai nga ai.

Lawt lu na mung masa lam hte seng n’na loi sha pyi n chye ai, n myit ai rai yang tinang amyu sha ni , tinang a makau grup yin ni hte gara hku, gade daram hkra machyi sum mat wa nga ai ngu ai hpe mu chye wa lu na n rai. Tinang gaw gadai rai nga ai ngu ai hte tinang hkum nan ganing re ai maga de myi man yawng galaw hkawm sa mat wa ai ngu ai hpe chye da yang she, tinang hkum tinang amyu sha ni hte tinang a makau grupyin hpe akyu ara jaw lu na rai nga ai. Hpa mi rai yang rai mat nu ga ngu n’na shanang sa mat wa ai rai yang gaw amyu baw sang langai hpe hpan shalat da ya ai hpan madu Karai Kasang hte amyu sha yawng hkra hpe n yet kau ai hku rai mat na rai n’na, yawng gaw n’bung hte shapoi kau hkrum ai numhkaw zawn byin mat na rai nga ai.

Dai majaw mungkan a mung masa sat lawat n’bung laru hte Myen mung a mung masa n’bung laru gade wa mi ja wa ai raitim, amyu sha ji nban yawng gaw “hkrat sum ai myit masa” hpe kau da let shingdu n gayin ai sha galoi mung sadi dung ngang ngang kang kang tsap n’na, “The Fight for Freedom” ngu ai shawng lam a pandung gabaw gaba hpe azi yu let amyu sha ni a rawt jat galu kaba, kung kyang maden zinghka sa wa lu na matu lam shagu hta myit galu kaba hte myitmang hkrum, mung masa shabung la n’na atsam marai shapraw shakut sa wa yang “Freedom and Right” ngu ai pandung ga baw gaw anhte amyu sha ni yawng hpe shawng kaw n’na galoi mung ala nga ai.

Lahta na ningmu ni gaw Labya Naw Tawng a ningmu ni sha rai n’na, The Kachin Post a n rai ga ai. Labya Naw Tawng gaw America mungdan hta hpaji sharing hkaja nga ai Jinghpaw Wunpawng amyu shadang langai rai nga ai.