Rawtmalan Ngu Ai
February 10, 2006

The Kachin Post

Shanglawt lu na matu rawtmalan wa ai 45 ning hpring let 46 ning de du shang wa saga ai. Anhte Jinghpaw Wunpawng amyu sha ni a prat ningnan hta tinang a mungdan lu na matu amyu sha yawng shanglawm let Myen Hpyen hpe ninghkap gasat wa ai gaw shawng ningnan lang re ngu mai tsun ai. Anhte amyu sha ni a gam maka mung n’dai rawtmalan a lata hta hkrai rai nga ai. Dai ni anhte a rawtmalan gara madang du nga sai hpe Jinghpaw Wunpawng amyu sha ting chye da ra ga ai.

Anhte buga hta Wunpawng Mungdan Shanglawt Hpung, KIO, hte Myen Hpyen Dap gap hkat jahkring (ceasefire) da ai majaw du daw, sai hkaw ai lam ni hpe nau n mu lu ga ai. Raitim, ceasefire a majaw mung chying sha ni ra sharawng ai simsa lam ajet gaw n mu shi ga ai. Ceasefire galaw lam hpe dinglik yu yang, KIO hku n’na lahkam kaba langai htawt shut ai ngu tsun na yak ai raitim, anhte amyu sha yawng hte KIO a matu tup hkrak akyu pru na teng ai majaw lahkam ai gaw n re ai hpe mu lu ai.

Kaja wa nga yang Myen Hpyen Atsuya a masing hpe shanhte hte gap hkat jahkring lam n la shi ai kawn tsep kawp chye na da yang grau kaja na shadu ai. Myen a masing gaw yawng chye nga ai hte maren grai wa lak lai hkra gaw n re. Ya dai ni shanhte hpa galaw nga ai hpe yu dat u. Dai lam ni hpe moi mung galaw wa ai, ya mung galaw nga ai, htawm hpang de mung matut galaw na sha re.

2006 ning January praw hta KIO Muse ninghtawn rung na magam gun marai 5 hpe Myen ni dasang gap sat kau ai hpang she KIO nigbaw ni hku n’na Myen a masing hpe asan sha chye na wa ai lam, shanhte hte ni nawn ai shiga lawk hku chye lu ai. N’dai gaw mung masa galaw nga ai ni matu n byin ging ai lam re ngu shadu ai.

Dai ni Myen Hpyen Atusya galaw nga ai laja lana ladat ni yawng gaw shanhte Myen ni Myen mung nga kaga amyu sha ni hpe prat dingsa up sha lu na matu ra rawng ai lam ni hpe shajin nga ai sha re. 2006 January manghkang hpe bai yu yang, KIO magam gun re chye nga dinglen gap sat kau ai, mang ni hpe nat kau n’na dap sha bai jaw ai, ngut n’na Myen Hpyen Dap kawn masha shut n’na gap sat ai ngu masu ai, dai sha n ga KIO hku n’na mung dai lam hpe hkap la ai nga tsun ai.

N’dai manghkang byin ai hpang KIO hku n’na manghkang sumtang ni hpe Myen Hpyen Atsuya de tang shawn n’na, ra ang ai ni hpe ahkayk la ya na tang shawn da ai. KIO ning baw ni Myen Hpyen Du ni a masing masa hpe chye na ai rai yang, n’dai manghkang hte seng n’na hpa wa myi hpyi shawng n ra ai. Myen hpyen dap gaw KIO magam gun 5 sha hkum tsun, 2003 ning Depeyin mare kaw Aung San Suu Kyi hte shi a NLD party malawm ni hpe kayet sat ai lam hpe pyi zim di tawn da ai re. Ya dai du hkra dai lam hpe shanhte galaw ai n re ngu ai sha n ga, NLD hpe dai manghkang byin hkra galaw ai ngu n’na pyi mara shagun let, Aung San Suu Kyi hte NLD malawm ni hpe rim rawng nga ma ai. KIO magam gun marai 5 sha gaw jahpan hta pyi bang na n shadu ai.

Raiyang, KIO hte Myen Hpyen Dap lapran na gaphkat jahkring lam gaw naw grin nga ai i ngu ga san pru wa ai. Tsun ga nga yang KIO hku n’na gaw ceasefire ngu ai hpe n hten mat na matu grai shgrit shayawm let tek jum nga ai raitim, Myen Hpyen Dap maga na gaw ceasefire ngu n’gup hta sha tsun ai, ta tut hta gaw ‘Fire’ galaw nga ai re ngu mai tsun ai.

Tsun ga nga yang, 1994 ning na Myen Hpyen Atsuya hte ceasefire galaw ai lam gaw, moi 1980 ning Ningbaw Kaba Brang Seng hte Ne Win wa hkrum shaga ai madang pyi n re ai. Dai shaloi pyi Saboi ningtsa hta jahkrup ai lam re ngu mai tsun ai. Ya dai ni na Myen Hpyen du ni mung masa hte seng n’na galoi ma jahkrup shaga yu ai rai kun? N’dai lam hte seng n’na mung KIO ningbaw ni n chye na ai kun, chyena shut ai kun gaw n chye ai, Myen Hpyen Du ni hte Saboi ningtsa hta mung masa jahkrup na lat nga ma ai. Myen Hpyen Du ni gaw “Hpyen Atsuya re majaw mung masa lam shaga na lam n nga ai” ngu asan sha tsun da chyalu re.

Myen hte ceasefire galaw ngut ai hpang KIO a policy rai nga ai, ya ten na rawtmalan gaw majan pa kawn saboi ningtsa de rai wa sai” nga ai gaw grai kaja ai mung masa lamhkam langai re. Raitim, amyu sha rawtmalan hpung ni hte mung masa lam tsun shaga na hpe ja ja ningdan nga ai Myen Hpyen Du ni hte gaw bungli n byin na hpe mu ai. Ya dai ni KIO a mung masa madang gaw, Myen Hpyen Atsuya hte mung masa tsun shaga na mung n mai byin, majan pa de bai shang ga nga yang mung Sinat kapaw shut dat na mung tsang re ai masa re nga ai hpe mu ai.

N’dai hta India na Naga rawtmalan hte shingdaw dan mayu ai. National Socialist Council of Nagaland, NSCN (I-M) gaw India Atsuya hte 1997 ning kawn ceasefire galaw da n’na, mung masa lam hpe Saboi ningtsa hta kaja wa jahkrup nga ai re. 2006 January 31 ya ceasefire galaw da ai ladaw langai htum n’na ceasefire shata 6 matut galaw na bai jahkrup ma ai. NSCN (I-M) gaw India Atsuya hte mung masa tsun shaga ai lam hpe maigan mung dan hkan galaw ai madang re. NSCN mung dai ni du hkra shanhte ra sharawng ai lam ni hpe tup hkrak n lu shi tim, Naga mungdaw hpe Naga Hpyen Dap hte India Hpyen Dap rau jawm makawp maga na lamang lam, maigan kithkai ai lam ni hta lai n’na kaga ngam nga ai daru magam ni hpe NSCN hku n’na lit la ngu ai ahkayk ai lam ni hpe gaw kachyi myi mung shayawm ai lam n nga ai sha tek jum da nga ai.

Dai hte maren, Nepal mung na Communist rawtmalan ni a gap hkat jahkring lam galaw ai mung Myen mung na amyu sha rawtmalan hpung ni galaw ai a masing masa hte shai nga ai. 1996 ning hta rawtmalan hpang wa ai Communist Party of Nepal, CPN (Maoist), gaw 2001 ning hta Nepal Atsuya gap hkata jahkring lam galaw ai. Shata 4 sha hkam n’na bai gap hkat ai. 2004 ning August shata hta zai ladat ningnan hte Nepal Atusya hpe bai laja lana gasat wa ai. 2005 ning September shata hta CPN gaw tinang hkrai gap hkap jahkring ai lam n’dau let 2006 ning hta bai gasat ai. CPN gaw tinang a mung masa hte hpyen masa rawt jat wa na matu gap hkat jahkring ai lam hpe lak nak langai hku jai lang ai hpe mu lu ai. Ya dai ni CPN gaw Nepal mung dan a 80% hpe tek jum da lu sai rai n’na Nepal Hkaw Hkam hpe shara jahkrat kau lu hkra ladat amyu myu hku gasat nga ma ai.

Myen Hpyen Dap a amyu sha rawtmalan hpung ni hpe aten ladaw masat ai lam n ga ai gap hkat jahkring (ceasfire) galaw da ai masing gaw kaja wa nga yang Myen mung simsa lam lu mayu ai majaw n rai, amyu sha rawtmalan hpung ni hpe lani hte lani n’gun yawm wa hkra galaw ai rai nga ai. Mung kan hta, Atsuya hte rawtmalan hpung ni masa langai a majaw gap hkat jahkring lam la ai rai yang, aten ladaw masat n’na la ma ai. Dai masat da ai aten ladaw laman Atsuya mi rai-rai, rawtmalan hpung mi rai-rai shanhte ra sharawng ai lam n lu na masa rai wa yang gap hkat jahkring ai lam dawm kau let, majan pa de bai shang ai hkrai rai nga ai.

Dai ni na KIO a masa gaw tinang a mung daw uphkang makawp maga na hkum tsun, mung masa jahkrup na madan pyi n mai byin nga ai sha n nga, moi gap hkat jahkring galaw ai hpang lu tawn ai hpaga yumga ahkaw ahkang ni hpe pyi gau ngwi ngwi hte pat kau ya ai hkrum nga ai. N’dai hpe yu yang Myen Hpyen Atsuya gaw KIO hpe mung masa jahkrup na masat dingsat n jaw ai sha n ga, hpang jahtum KIO hpe shamyit kau let, anhte amyu sha ni a rawtmalan hpe mung shazim kau na masing kaba hpe galaw nga ai re.

Dai aten hta KIO ginjaw uphkang ginra Laiza mare kaw 45 ning hpring rawtmalan poi kaba hpe galaw wa sai. KIO ning baw ni mung rawtmalan hpe matut galaw nga ai lam tsun nga ai. Myen Hpyen Atsuya woi galaw nga ai National Convention lung, shanhte shangun ai galaw, roi ai hkam re ai hpe rawtmalan galaw nga ai ngu yang n jaw na n’hten?