Rawtmalan Ningnan
May 10, 2005

The Kachin Post

Sam ningbaw n’kau Sam Mung shanglawt n’dau let Sam atsuya gaw de dat sai. Palaung amyu sha rawtmalan hpung ni gaw Myen hpyen dap de tsep kawp lak nak jahkrat sai. Sam mung Kawng Hka mare na Kachin Defense Army, KDA, ningbaw Mahtu Naw gaw Myen a masha tai sai nga ai majaw lak nak jahkrat n ra ai lam tsun wa sai. Zahkun Ting Ying a New Democratic Army-Kachin mung dai hte maren lak nak jahkrat n ra ai lam tsun wa sai. United Wa State Army, UWSA, mung Yord Serk ningbaw ai Shan State Army hpe aging agang majan je nga ai.

Myen mung nga amyu sha rawtmalan ni hpe ladat amyu hkum hkra hte Myen hyen atsuya gaw gasat nga ai. Amyu sha rawtmalan hpung langai hpang langai hten run wa nga masai. Myen mung a Htinghku majan a hpang jahtum na ninggam de du wa sai ngu mai tsun ga ai.

Shaning 50 ning jan na sai Myen mung a htinghku majan hpungdim dat wa sa na kun?, Lai wa sai 16 hta Myen mungdan ting Democracy gasu kabrawng byin ai hpe gap shazim n’na Myen mung a daru magam hpe tek jum wa ai Myen hypen du ni shanhte yaw shada ai hku prat ding sa uphkang lu nga na ma ai kun?, Myen mung nga amyu sha ni yawng Myen ni a mayam tai wa sa na rai kun? ngu ai dinglik yu mai ai lam ni law law byin pru wa nga ai.

Raitim, April shata hta maigan nga Sam amyu sha ningbaw n’kau a Sam mung rawtmalan dat ai lam a majaw Myen hte amyu sha ni a lapran byin nga ai manghkang hpe asan sha madun dan dat sai. Myen mung a htinghku manghkang gaw Myen uphkang ai ni hku n’na amyu sha ni hpe tinang a buga hpe tinang uphkang na ahkaw ahkang garan ya ai lam n nga ai majaw hte Myen a amyu kaba lai ladat ni hpe aja awa jai lang nga ai majaw rai nga ai.

Sam mung rawtmalan n’dau ai lam hpe Myen hpyen atsuya, Aung San Suu Kyi a National League for Democracy, NLD, hte Communist Party of Burma, CPB, ni gaw najing ninghkap let jahpoi asawng dat sai. Dai hpe yu yang Myen hpyen du ni sha n’rai, Myen a myu sha ni yang gaw Sam mung sha n rai, kaga amyu sha ni Myen mung kaw na garan pru ai lam hpe gara hku mung n hkap la ai hpe mu lu ga ai. Grau n’na, Myen amyu sha law malawng gaw amyu sha ni a ahkaw ahkang ni hpe masat ding sat n jaw ai sha n nga, amyu sha ni a mungdaw ni hpe Myen a mung maden ladat hku uphkang nga ai ginra ni hku n’na mu mada nga ai lam hpe yawn hpa langai hku mu lu ga ai.

Kaja nga yang, Mon hte Arakan amyu sha ni kawn lai n’na, Myen mung nga amyu sha yawng gaw galoi prat hta mung Myen Hkaw Hkam ni uphkang ai n-pu kaw na ginra ni n re ai sha n ga Myen a mayam n tai yu ai ga ai. Raitim, Myen mung shanglawt lu wa ai 1948 ning kaw na ya ten du hkra amyu sha mungdaw ni gaw Myen a lata de n dum shamyi du mat wa sai rai nga ai.

Ya ten na mung masa mabyin masa ni gaw Myen mung shanglawt lu ngut ai hpang kalang ta byin wa ai Karen amyu sha ni a Karen National Defence Organization, KNDO, rawtmalan hpang wa ai aten hte bung nga ai. Dai aten na Myen Democracy atsuya hkringmang daju U Nu gaw KNDO ni hpe gasat na matu anhte Jinghpaw hte Hkang hpyeng la ni hpe gwi-si wa-ran shatai wa sai. Dai hpe chye na ai ningbaw kaba Lahpai Naw Seng langai sha U Nu atsuya hpe bai ninghkap gasat wa ai re. Dai hte maren, U Nu atsuya hpe ninghkang nga ai Myen Communist ni mung Karen rawtmalan ni hpe gasat na matu U Nu hte rau rai let KNDO ni hpe gasat ai majaw Karen ni Yangon mare hpe lu na lahkam mi sha ra ai kaw na bai htingnut mat wa ra sai.

N’dai mabyin masa ni hpe yu yang, ya ten hta mung Myen mung masa uhpung uhpawng ni hku na gaw shanhte shada kade wa mi n htuk hkat ai ngatim, Myen amyu sha ni matu ahkaw ahkang hkrat sum wa na lam hte seng n’na gaw Myen shada myit hkrum let ninghkap na lam gaw asan sha rai nga ai.

Maga mi hku n’na bai yu yang, Myen ni mung mungdan nga amyu sha ni hpe tsep kawp shazim shamyit kau lu ai mung n rai nga ai. Galoi mung shazim kau lu na lam mung n mu ga ai. Dai hte maren amyu sha ni mung Myen hte rau shanglawt la ai majaw kade daram jam jau, si-hkrug si-htan hkrum let Mungkan hta matsan dik htum ai mungdan hta nga ai ni tai wa sai. Dai hpe chye na ninglen hpa majaw wa anhte Myen mung nga amyu sha ni Myen a n-pu kaw hpa majaw nga na i? Hpa majaw Myen a hpang hkan na i? Myit yu na lam ni rai nga ai.

Myen ni hte a’rau mungdan gaw de na matu Myen mung shanglawt lu ai kawn Federal Munghpawm mungdan hpe woi gaw de shakut wa ai Sam amyu sha ni mung ya dai ni Myen hte n kam ganawn mat sai majaw Sam mung rawtmalan n’dau sai. Dai ni na mungkan a mung masa mabyin hku yu dat yang, Sam rawtmalan n’dau ai gaw ta tut hta mai byin na matu gaw aten ladaw mi ra nga ai. Raitim, Sam mung rawtmalan n’dau dat ai lam gaw Myen mung nga amyu sha yawng hpe Myen a mayam tai wa ai kawn na lawt lu na matu shadum dat ai pahtau n’sen nan rai nga ai.

Anhte Jinghpaw Wunpawng amyu sha ni mung Sam amyu sha ni hte rau Pinlong hta ta masat mahkret let Myen Munghpawm mungdan gaw de na matu shakut wa saga ai. Ya dai ni anhte amyu sha ni hpaw baw rawtjat galau kaba ai lam nga ai i? Hkrat sum wa ai maga, htum wa ai maga de rai wa nga ai. Dai zawn re Myeng mung nga amyu sha ni yawng a rawtmalan ni hten run wa lu hkra Myen ni gaw ladat amyu myu lang let gasat nga ai hpe yawng chye na ra sa ga ai.

1988 hta byin wa ai Myen mung Democracy rawtmalan a hpang na amyu sha ni a rawtmalan ni hpe bai yu ga. Rawtmalan hpung yawng ngu na daram gaw Myen hpyen dap hte gap hkat jahkring ra mat, lak nak jahkrat ai ni gaw jahkrat rai mat wa sai. Democracy kasu kabrawng byin ai majaw Myen hpyen du ni hpe ninghkap na nga n’na ga jarit de hprawng sa wa ai Myen jawng ma law malawng ya dai ni Sinna mungdan hkan apyaw sha n’gup hte sha rawtmalan galaw nga masai. Myen Jawngma ni hte Myen atsuya ninghkap hpung ni amyu sha rawtmalan ginra de hprawng du wa ai majaw, Myen mung nga amyu sha ni a rawtmalan Ginjaw ngu mai ai Marnepalaw mung 1995 ninghta hkrat sum mat sai. Democracy rawtmalan dai ni du hkra awng dang ai lam n ga shi ai! Dai hte maren Communist Party of Burma woi awn ai Communist rawtmalan a majaw mung Wa hte kaga Sam mung nga amyu sha ni hpe gwi-si wa-ran shatai let hpyen ma hking kaba lam si htum shangun sai. Communist rawtmalan awng dang i kun? Myen mung nga amyu sha ni a rawtmalan ni gaw Myen uphkang atsuya hte Myen atsuya ninghkap hpung ni a lahkawng maga hku n’na shamyit ai hpe hkrum sha mat sai hte ya mung hkrum sha nga ai.

Anhte Jinghpaw Wunpawng amyu sha ni Myen a n-pu nga ai shaning 50 jan sai. N’dai aten ladaw gaw masha langai a prat mi daram raitim, mungdan langai a matu gaw lani mi na aten pyi n rai nga ai. Mungkan labau hta Myen ni hta htam 100 daram n’gun ja ai Empire ni pyi gaw shi aten du yang hten run mat n’na, mungdan ningnan ni grai byin pru wa nga ai. Grau n’na mungkan na mungdan ni a lamu ga jarit ni mung shi aten hte shi galoi mung galai shai nga na sha re.

Dai majaw mungdan lu ai, amyu kaba ai mungchying sha byin tai wa lu hkra myit daw, myit hten ai lam n nga ai sha shakut na gaw dai ni na Jinhpaw Wunpawng amyu sha ngu sak hkrung nga ai shinggyim masha yawng a lit nan rai. Lit gaw kaga n rai — tinang amyu sha a ninggawn akyu ara hpe madung dat let dingbai dingna jaw ai lam ni yawng hpe chye na ninghkap na sha re.