Rawtmalan Ngut Yang She
February 05, 2005

The Kachin Post

Rawtmalan n’htoi bai du sai. Anhte amyu sha ni naw rawtmalan nga ai ai kun? Anhte Jinghpaw Wunpawng amyu sha yawng shanglawt lu na matu nga n’na lai wa sai 44 ning hta ningbaw kaba Lahtaw Zau Seng ningshawng let Myen uphkang atsuya ni hpe ning hkap wa sai.

“Rawtmalan” ngu ai ya dai ni anhte amyu sha ni a matu gara hku lachyum pru nga ai kun? Kadai gaw kade matu, gara akyu a matu rawtmalan galaw nga ai ngu dan dan leng leng n byin wa ai sha n ga, grai shanut mat wa saga ai. Mung shawa law malawng mung grai chye na yak mat masai. Rawtmalan awng dang ai kun? Hkrat sum wa ai kun?

Laiwa sai 2004 ning hta anhte amyu sha kata hta byin wa mung masa manghkang ni hpe maram yu ai shaloi, amyu sha yawng a lawt lu lam matu galaw nga ai lachyum n pru ai dararm rai mat sai. Du Kaba Lasang Awng Wa ningbaw let Wunpawng Mungdan Shanglawt Hpung, KIO, ginjaw kawn htingbren pru let Lahta Tsang Mung Shawa Kongsi (KIO), kadun hku LTMK, ngu hpaw n’na Pang Wa mare hta shamu shamawt nga sai. Grau n’na, KIO ginjaw hte Du Kaba Lasang Awng Wa hpung ni hkrum zup wa lu hkra bawng ban nga ai laman New Democratic Army-Kachin, NDA-K, ningbaw Du Kaba Zahkung Ting Ying a mawdaw December 10 ya hta bawm hte kapaw hkrum sai. Kadai re ai hpe ya du hkra n chye ga ai. Shada da mara shagun let hpyen wa a matu sumprat kaba dit bang na matu shachyaw ya ai hte bung sai.

Kahtap n’na, 1949 ning Du Lahpai Naw Seng woi awn let Pawngyawng National Defense Force ngu hpaw hpang n’na, Myen atsuya hpe rawtmalan wa ai majaw anhte amyu sha ni Myen a man hta myi man ka ya ai ngu n’na, Du Kaba Zahkung Ting Ying shi a December 10 ya n’dau shabra laika hta dinglun dat sai. N’dai hku tusn ai gaw Du Naw Seng a rawtmalan hpe jahpoi ai sha n ga Myen mung nga amyu sha yawng a rawt malan ni hpe mung shut ai ngu tsun ai hte maren rai nga ai.

Labau hta, Du Naw Seng wa rawtmalan hpang wa ai n’hkan e hpu nau Karen amyu sha ni Yangon mare hpe ganoi lu zing la kau ai gaw kadai mung malap n lu rai ga ai. N’dai zawn re ai Myen mung nga amyu sha ni a labau shang rawtmalan hpe shut ai ngu ai gaw hpa baw lachyum rai? Myen amyu sha ni a matu chyawm gaw dai zawn re ai amyu sha ni a rawtmalan ni yawng hpe shut ai ngu na sha re.

Matut n’na Du Kaba Zahkung Ting Ying gaw, Du Naw Seng a rawtmalan sha n ga, KIO ningshawng let galaw sa wa ai rawtmalan hpaw hpang wa ai majaw anhte amyu sha ni aging agang hkrat sum wa n’na, Myen ni a man hta myi man n lu wa ai lam hpe mung ding lung dat sai. KIO ningshawng let amyu sha ting shanglawt lu na matu rawtmalan galaw ai marang e anhte amyu sha law law wa hkrat sum mat saga ai. Du, Baw, Asak ap nawng mat sai share shagan ni gaw Myen a myi man lu na matu shakut shaja wa ai gaw n rai na re.

Du Kaba Zahkung Ting Ying shi nan mung KIO hta shanglawm wa let rawtmalan galaw wa sai re. Mung shawa ni gaw gara hku chye na ra na kun? Ngut n’na, Du Kaba Zahkung Ting Ying a dinglun ai lam ni hpe mung masa hpung ni rai nga ai KIO, NDA-K, Kachin Defense Army, KDA, Lahta Tsang Mung Shawa Kongsi, Kachin National Organization, KNO, hte Kachin State National Congress for Democracy, KNCD, ni hku n’na tsun shaga dinglun ai lam n nga ai hpe mu lu ai. KNCD gaw mung masa uhpung shada manghkang shalaw hkat nga ai hpe n ra sharawng ai lam sha tsun wa ai.

2004 ning hta byin wa ai lam ni yawng gaw anhte amyu sha ting a akyu ara hpe n yu ai sha, shada da n ju-n dawng, shara kashun hkat ai masa she rai mat sai. Anhte a hpyen ngu ai gaw anhte shada she rai mat sai. Grai yawn hpa re! Mung shawa ni mung gara mung masa hpung hpe kam na yak mat saga ai. Wunpawng Amyusha Mungbawng Rap Daw ngu n’na 2002 ning hta hpaw hpang let amyusha ting kahkyin wa lu hkra shakut nga ai mung mung masa hpung yawng madi shadaw ai lam n nga ai majaw hkang hkang ai lam n mu ga ai.

Ganing myi raitim, anhte amyu sha ni gaw ya grin nga ai Myen mung ngu ai hta shang lawm n’na, Myen a up hkang ai n-pu kaw nga ai gaw Myen mung shanglawt lu ai 1948 ning kaw na sha rai nga ai. De shawng de gaw English ni hta lai n’na gara amyu sha ni a uphkang ai n-pu hta n nga yu ga ai. Ding re maigan amyu sha ni up sha wa ai hpe n kam hkam n’na, amyu sha ting rawtmalan gawlaw ai hpe shut ai ngu na i? Mungkan nga masha amyu sha yawng ngu na daram gaw shanhte amyu a lawt lu lam a matu ladat amyu myu hku n’na rawtmalan wa ai ni hkrai rai nga ga ai. Raitim mayam tai mayu ai amyu ni kaw chyawm gaw rawtmalan ngu n nga na re. Shada da n ju-n dawng, garan sha n jaw ai n’hkan e rawtmalan ting hpe matsa ai gaw n jaw na re.

Du Kaba Zahkung Ting Ying gaw 1986 ning hta Wunpawng Mungdan Shanglawt Hpyen Dap, KIA, garan pru mat n’na Myen Communist ni hta shanglawm let, anhte buga de Myen Communist ni hpe woi shang wa sai re. Shi myutaw myit kaba ai rai yang dai ni du hkra hpa majaw KIO hte LTMK n lu hkrum tsup wa ai rai kun? Dai sha n nga LTMK a n’dau shabra laika hpe yu yang, NDA-K hpe shakawn n’na KIO hpe jahpoi da ai hpe mu lu ai. Dai hpe amyu sha yawng lawt lu lam, ahkaw ahkang lu lam matu galaw ai ngu na i? Ya na KIO ginjaw ningbaw ni hpe shara na shapraw kau lu yang she shanglawt lu na teng yang gaw anhte amyu sha yawng shanglawm na jin jin re.

2001 ning February shata hta mung, Du Kaba Malizup Zau Mai hpe ningbaw shara kawn shapraw kau let KIO ting hpe gram sharai wa sai re. Dai shaloi mung ningbaw galaw na hkyen nga ai n’kau mi hpa majaw gwi gwi shara la n’na myusha lawt lu lam hpe n woi galaw ai rai? Anhte mung shawa ni a matu gaw ningbaw kadai wa myi rai rai, hpa hkrit tsang ra ai lam n nga ai sha asak hkrung hkawm sa, galaw lu galaw sha lu yang myit dik ga ai.

N’dai zawn re, bungli hpang dat n’na, kaja wa lit la ra wa ai ten hta lit la na hkrit ai ningbaw ni hpe n ra sharawng ga ai. Matut n’na 2004 ning January shata hta, “Mung Shawa N’sen” ngu mying gang let anhte Jinghpaw Wunpawng amyu sha lapran hta kasu kabrawng byin shangun wa sai. Grai hkri tsang ra ai mabyin re. Dai zawn re ai ten hta maigan amyu ni aloi sha anhte amyu sha ting hpe tek jum kau lu ai. Dai zawn re ai hpe gaw ya dai ni mung masa galaw nga ai ningbaw ningla ni atsawm myit yu let galaw ran a shadu ai.

Maigan nga myitsu n’kau mi sawn la ai gaw, 1994 ning hta KIO gaw Myen hpyen atsuya hte gap hkat jahkring kau ai hpang kaw na, anhte amyu sha ni a rawtmalan gaw hpung dim dat mat sai ngu ma ai. Shanhte shadu ai hku mung mai byi nga ai. Raitim, sinat kapaw n’sen n na yang rawtmalan n nga sai ngu ai mung n lu tsun nga ai. Rawtmalan gaw ladat amyu mi hku n’na rawt sa nga ai hpe mu chye ai ni mu na re.

Anhte amyu sha ni ya ten hta yak hkak jam jau lam hkrum nga ai mung rawtmalan ten naw re ai majaw rai na re. Grau n’an Myen hpyen du ni up nga ai aten re majaw rawtmalan myit jasat ni hpe shamat kau n mai ga ai. Rawtmalan a marang e yawng yak jamjau nga ai hpe tinang akyu, tinang uhpung langai a akyu hpe sha yu let lachyum amyu myi hku n’na amyat shapraw la ai ladat ni hpe dai ni na rawtmalan galaw nga ai ningbaw n’kau myi jai lang nga ma ai. Dai gaw anhte amyu sha ting a hkrat sat lam tam ai sha rai wa na re.

Du Kaba Zahkung Ting Ying tsun ai hpa, “Mungdan atsuya[Myen Hpyen Atsuya] tara upadi uphkang ai kata kaw alum ahkum lu nga ai prat ningnan gawgap sa wa nga ai hta shanglawm shajang ra sai,” ngu ai anhte amyu sha ni matu Karai Kasang hpan da ya ai manu dan la ai shinggyim ahkaw ahkang hpe n gawn-n sawn di ai ga nan re. Mungkan hta, n hkru-n kaja ai lam hta ding lai ai ladat hte mungdan hpe uphkang nga ai Myen hpyen du ni a tara hpe manu shadan n’na hkan sa na saw shaga ai gaw bawnu n grin ai wa pyi n hkan sa na re. Dai zawn re je-hpre ai ladat hte uphkang ai Myen hpyen du ni uphkang ai n-pu kaw sak hkrung ai lam hpe “simani tsawm htap ai htunghking hte nga ai masha amyu ni a lit kaba re” ngu ai mung, mayam myit rawng ai amyu sha ni a lai ladat rai na re. Anhte amyu sha ni dai daram gaw chye myit ga ai.

Democracy hte tara rap ra ai hku uphkang ai ganing re ai atsuya n-pu hta anhte mung shawa ni alum ahkum rai n’na prat ningnan gaw gap gwi ga ai. Dai re majaw myutsaw mung tsaw ai mung masha ni gaw lachyum n pru ai rawtmalan a matu rai yang gaw shang lawm na matu n mai byin wa ai sha n ga, dai zawn re ai rawtmalan ngut mat yang she tsamai na sai ngu shadu ga ai. Tengman ai rawtmalan awng dang u ga.